O acceso a unha vivenda digna está a situarse como un dos desafíos sociais máis estruturais de Europa e do Estado Español, fronte á crise do mercado inmobiliario e aos altos prezos de aluguer e compra. A preocupación institucional traduciuse en novos marcos legais e propostas de reformas orientadas a reforzar os dereitos de inquilinas e inquilinos, frear prácticas abusivas e ampliar a oferta de vivenda social asequible.
No ámbito europeo, o debate institucional impulsado polo Parlamento Europeo reclama maior vixilancia e actuación para evitar xestos abusivos no mercado de aluguer e garantir condicións de vida dignas para as persoas arrendatarias, nun contexto no que o déficit de vivendas supera amplamente a demanda.
No Estado Español, a Lei 12/2023, de 24 de maio, por dereito á vivenda establece por primeira vez un marco normativo xeral para promover o acceso a vivenda digna e adecuada, regular os prezos do aluguer nas chamadas “zonas tensionadas” e fomentar a transparencia do mercado. Entre as medidas destacan os incentivos fiscais para propietarias que establezan rendas por debaixo do índice de referencia, a definición de grandes tenedores con obrigacións específicas e a ampliación do parque público e protexido de vivendas.
Ademais, diversas administracións autonómicas están a desenvolver normas complementarias destinadas a combatir a especulación e fortalecer a función social da vivenda. Exemplos son o Decreto‑lei 2/2025 en Cataluña, que modifica dereitos de tanteo e retracto para grandes propietarios e fomenta a penalización de vivendas desocupadas, e medidas para sancionar a inobservancia dos topes de aluguer previstos na lexislación.
A regulación estatal da actualización de rendas mediante un índice de referencia é outra clave para evitar subas desproporcionadas nos contratos de aluguer e protexer o equilibrio entre arrendadoras e arrendatarios.
En conxunto, estas normas e medidas intentan establecer un modelo de política de vivenda máis equitativo, reforzando os dereitos das persoas inquilinas, limitando alugueiros abusivos e promovendo o acceso á vivenda social. Mais a realidade é que, nun contexto de especulación financeira crecente, a garantía efectiva do dereito a un fogar digno só se poderá cumprir realmente mediante mobilización social, presión organizada e políticas que poñan o interese das persoas por riba dos beneficios do capital.
📸Manifestación polo dereito á vivenda 09/02/2025. Fonte: FRAVM Madrid