Desde a consolidación das plataformas dixitais a principios do século XXI, os algoritmos converteron a internet nunha arquitectura de vigilancia e condicionamento social. Segundo os datos do informe Digital Enclosure (2023), os 10 principais conglomerados tecnolóxicos almacenan diariamente o equivalente a 7.000 anos de contidos audiovisuais, analizándoos para crear perfís predictivos. Esta recollida masiva funciona como eixo do capitalismo de vixilancia.
O impacto na autonomía cidadá é estrutural. Meta (Facebook, Instagram) e Google xestionan o 73% do tráfico web global, impoñendo filtros invisibles que priorizan contidos segundo intereses comerciais. Un estudo da Universidade de Stanford demostrou en 2021 que os algoritmos de recomendación reducen a diversidade informativa un 42% respecto ao acceso orgánico. A liberdade de elección convértese nunha ilusión controlada por métricas de compromiso (engagement).
Estes sistemas amósanse especialmente gravosos en contextos de conflito. Durante a Guerra de Gaza de 2021, os algoritmos de YouTube eliminaron o 80% dos vídeos con hashtags árabes relacionados coa ofensiva, segundo análises de 7amleh -The Arab Center for Social Media Advancement. Políticas desproporcionadas que axiña se converteron en ferramentas de censura xeoestratéxica.
Ante este panorama, xorden redes criptografadas e alternativas. Proxectos como Mastodon -baseado en protocolos federados- ou Blade runner -software anticontrol creado por ativistas tunisianos- demostran que outra rede é posible. A nivel legal, campañas como #BanSurveillanceAdvertising conseguiron prohibir a publicidade baseada en rastrexo en dúas rexións de Bélxica (2022).
A resistencia tamén se organiza desde a educación tecnocomunal. Iniciativas como a Escola de Debanque Algorítmico en Brasil adestran ás comunidades en técnicas para identificar manipulacións algorítmicas. O seu manual “Axentes da Desobediencia Dixital” revela métodos prácticos para despistar os sistemas de rastrexo.
O desafío queda claro: reverter o control corporativo require tecnopolitica anticapitalista. Como expón Shoshana Zuboff no seu tratado A era do capitalismo de vixilancia, “o que está en xogo non é a privacidade, senón o poder para decidir quen define o futuro das sociedades”.
