No contexto da Segunda República e da Guerra Civil no Estado Español, xurdiu unha organización que marcou un fito na historia do feminismo da clase traballadora. “Mujeres Libres” , fundada en 1936, non era simplemente unha agrupación feminina dentro do anarquismo, senón unha organización autónoma que loitaba pola dobre emancipación: a social e a de xénero. As súas integrantes, conscientes de que a revolución non acabaría automaticamente coa subordinación das mulleres, enfrontáronse ao que elas denominaban a “tripla escravitude”: a da ignorancia, a da condición de muller e a da explotación laboral .

Para romper a primeira cadea, a da ignorancia, “Mujeres Libres” desenvolveu un intenso labor educativo e de formación técnica. A organización entendía que a capacitación era a ferramenta fundamental para que as mulleres pudiesen valerse por si mesmas e participar en igualdade na sociedade. Crearon escolas de alfabetización, bibliotecas ambulantes e, de maneira pioneira, impartiron cursos de mecánica, electricidade e condución, oficios tradicionalmente reservados aos homes. Este labor non só buscaba a cualificación profesional, senón que pretendía que as mulleres “recoñecesen e actuasen as súas propias capacidades”, converténdose en suxeitos activos da súa propia vida .

A participación no movemento obreiro e a solidariedade foron os outros piares da súa loita. Malia as reticencias dalgúns sectores do movemento libertario, “Mujeres Libres” integrouse na CNT e organizou a mulleres en sindicatos específicos, como o Sindicato de Emancipación Femenina en Xerez, que chegou a afiliar a unhas 1.500 traballadoras do servizo doméstico e téxtil . En tempos de guerra, a súa solidariedade materializouse na creación de garderías e colonias infantís para acoller os fillos e fillas das persoas que loitaban no fronte ou das que falecían, como a coñecida Colonia “Espartaco” en Argentona, onde se aplicaba unha pedagoxía baseada na liberdade e o apoio mutuo .

Detrás deste proxecto houbo mulleres cuxas traxectorias vitais merecen ser rescatadas do esquecemento. Figuras como a poeta Lucía Sánchez Saornil, a médica Amparo Poch i Gascón ou a sindicalista María Luisa Cobo foron referentes que desafiaron os roles establecidos. A súa historia, truncada pola vitoria franquista e o posterior exilio, demostra que a memoria histórica é tamén “memoria feminista”. “Mujeres Libres” deixou un legado fundamental para os feminismos posteriores ao demostrar que a loita de clases e a loita das mulleres son inseparables e que, como escribiu unha das súas militantes, aínda coas “ás truncadas”, a experiencia emancipadora é “un tesouo inapreciable” .

📸 Congreso Nacional da Federación de Mulleres Libres 1937.