As empresas transnacionais (ETN) constitúen os grandes imperios do século XXI no capitalismo globalizado. A súa concentración de poder económico, político, mediático e xurídico supón unha verdadeira ameaza para as democracias, que levan décadas sendo mermadas.
Concentran o poder económico, cun PIB maior ao de moitos Estados nalgúns casos. Este poder aumenta ano a ano. En 2026, os ingresos das 500 maiores ETN representan o 67 % do PIB mundial. Concentran o poder político, pois a través de financiamento directo ou indirecto (e ilegal) promocionan a quen lexislará ao seu favor e a través do lobby conseguen que as leis se fagan á súa medida. Concentran o poder mediático, pois son donas da gran maioría de medios de comunicación. Non é necesaria a censura, basta con posuír os medios, que ben financiados, logran que as súas ideas teñan unha ampla difusión, fronte a medios críticos, que ante a falta de financiamento, teñen pouco alcance e, en moitos casos, pouco percorrido. Así, logran ter o control sobre o sentido común, conseguen decidir cales son as ideas amplamente aceptadas.
Esta situación é de máxima gravidade, xa que o obxectivo destas multinacionais é aumentar o seu beneficio económico sen ningún tipo de consideración polo respecto aos dereitos humanos e ao medio ambiente. A súa concentración de poder é tal, que poden vulnerar de maneira sistemática os dereitos humanos e o medio ambiente de maneira impune. E aquí aparece o cuarto pilar: o seu poder xurídico. Existe toda unha arquitectura da impunidade, tamén coñecida como lex mercatoria, que non só permite a estas empresas violar os dereitos humanos e danar o medio ambiente sen consecuencias, senón que ademais protexe os seus beneficios.
Fronte a esta realidade, xorde a campaña Stop Corporate Impunity: unha coalición internacional formada por centos de organizacións que esixe un marco legal vinculante para as empresas transnacionais.
A campaña xurdiu en 2012, durante a Cumbre dos Pobos de Río+20, cando máis de 150 organizacións de América Latina, África, Asia, Europa e América do Norte asinaron un chamado á acción conxunta. A súa orixe remóntase aos traballos do Tribunal Permanente dos Pobos entre 2006 e 2010, que xulgou 70 transnacionais en 54 casos e concluíu que as violacións son sistemáticas e que os códigos voluntarios de responsabilidade social non resolven a impunidade.
A campaña denuncia a asimetría fundamental do sistema internacional: mentres os tratados de comercio e investimento protexen legalmente os dereitos das transnacionais, as normas de dereitos humanos que lles afectan son voluntarias e carecen de mecanismos coercitivos. Esta arquitectura xurídica garante a impunidade das empresas que operan globalmente.
Por iso, desde o seu lanzamento, a coalición impulsou a negociación dun Tratado Vinculante na ONU para regular ás empresas transnacionais e pór fin á impunidade empresarial para así previr as violacións de dereitos humanos e a destrución do medio ambiente. En xuño de 2014, o Consello de Dereitos Humanos aprobou a Resolución 26/9, que creou o Grupo de Traballo Intergobernamental de Composición Aberta (OEIGWG) encargado de elaborar o instrumento xurídico.
Tras máis de 10 anos, entre o 12 e o 16 de outubro de 2026 terá lugar a duodécima sesión, na que se negociarán os últimos elementos substanciais do Tratado Vinculante, antes do que podería ser o último borrador en 2027.
Durante estes anos, houbo unha enorme presión do lobby empresarial para conseguir que a forma final do Tratado non supoña unha verdadeira ameaza aos seus intereses, logrando modificacións que supoñan auténticos avances ao seu favor. Por iso, é fundamental gañar posicións neste último período de negociacións. E para iso hai que pór o Tratado nun primeiro plano dentro do discurso global. A cidadanía debe coñecer a existencia deste proceso e a súa transcendencia. Se a forma final é fiel aos seus obxectivos orixinais, este Tratado pode supoñer un dos maiores avances sociais deste século.
Fontes:
-
Ecoar Global. Anticorporativismo e subversión. https://campanhas.ecoarglobal.org/gl/category/campanas/anticorporativismo-e-subversion/
-
Brady, D. (2026). The Fortune Global 500 gets top-heavy—and more powerful than ever. Fortune. https://fortune.com/2026/07/28/fortune-global-500-more-powerful-than-ever-amazon-jeff-bezos/#1
-
Stop Corporate Impunity (2022). 10º Aniversario de la Campaña Global. https://www.stopcorporateimpunity.org/wp-content/uploads/2022/10/10o-Aniversario-de-la-Campana-Global-2.pdf
-
Treaty Movement. https://www.treatymovement.com/about-us
-
OHCHR (2026). Twelfth session of the open-ended intergovernmental working group. https://www.ohchr.org/en/hr-bodies/hrc/wg-trans-corp/session12
-
Stop Corporate Impunity (2019). Normas vinculantes para enfrentar la impunidad de las empresas transnacionales. https://www.stopcorporateimpunity.org/wp-content/uploads/2019/05/TratadoVinculante_Presentacion_ESP.pdf
