Instagram Mastodon Facebook-f Youtube Telegram

A crise en Ceuta. Parte II: causas xeopolíticas

Entre os días 30 e 31 de xullo de 2026, a cidade autónoma de Ceuta foi escenario dunha das crises humanitarias máis graves da historia recente do Estado español. Así comezaba o artigo «A crise en Ceuta. Parte I: a crise humanitaria», publicado a principios deste mes. Analízanse agora as posibles causas xeopolíticas do suceso a través das alianzas e intereses dos actores implicados, comezando polo contexto que permitiu que se producise este escenario de grave violación dos dereitos humanos das persoas migrantes.

Aínda que “disfrazado” sobre o papel de sistema democrático, unha ollada á Constitución e ao funcionamento real do Goberno marroquí mostra que se trata en realidade dun réxime autoritario que non dubida en reprimir con dureza a súa poboación ante calquera ameaza aos poderes fácticos.

Asegurar a permanencia no poder esixe consolidarse tanto interna como externamente. Por iso, o réxime marroquí xogou as súas cartas no plano internacional aproveitando os recursos naturais ao seu alcance (coa ocupación do Sáhara Occidental) e a súa posición xeoestratéxica no estreito de Xibraltar.

Un dos principais intereses do Goberno marroquí é o recoñecemento internacional da súa “soberanía” sobre o territorio que ocupa ilegalmente desde 1975: o Sáhara Occidental. Desde entón, este réxime dedicouse a expandir a súa ocupación, a explotar os recursos naturais do territorio e a reprimir a súa poboación, nunha violación constante do Dereito Internacional dos Dereitos Humanos.

Un factor fundamental na prolongación desta ocupación foi a complicidade occidental. Por unha banda, o réxime marroquí recibiu apoio para a ocupación desde os seus inicios por parte de Francia e Estados Unidos. Este proceso iniciouse durante a Guerra Fría e entre as motivacións dese apoio estaba o temor a un Goberno de orientación socialista no territorio. Así, asegurouse o control dos recursos naturais do Sáhara Occidental por parte dun Goberno que non supuxese ningunha ameaza para os intereses das empresas occidentais. Ademais, ese control serviu ao réxime marroquí para consolidar a súa ocupación ilegal. Especialmente relevante neste proceso foi a complicidade do Estado español, tras o abandono das súas responsabilidades como potencia colonizadora, que debía garantir, entre outras cousas, a celebración dun referendo de autodeterminación.

Como xa se explicou no artigo previo sobre o Sáhara Occidental, Mohamed VI, rei de Marrocos, leva décadas buscando que se recoñeza a súa soberanía sobre o territorio ilegalmente ocupado a través das súas relacións diplomáticas. En 2020 conseguiu o primeiro recoñecemento oficial por parte de Estados Unidos, e en 2022 o apoio oficial do presidente Pedro Sánchez ao seu «plan de autonomía marroquí para o Sáhara Occidental». Trátase dun paso máis na traizón ao pobo saharauí por parte dos gobernos do Estado español.

Por outra banda, Marrocos goza dunha posición xeoestratéxica privilexiada ao situarse xunto ao estreito de Xibraltar, un dos puntos neurálxicos das rutas marítimas comerciais a nivel mundial. O seu porto de Tánxer Med é, de feito, o maior de África e do Mediterráneo. A recente escalada bélica entre Estados Unidos e Irán, co control do estreito de Ormuz como un dos seus eixes principais debido ao seu papel clave no fluxo do petróleo, non fai máis que subliñar a transcendencia global que adquire o dominio de enclaves xeográficos de semellante valor estratéxico.

Fonte: https://elordenmundial.com/mapas-y-graficos/principales-rutas-comerciales-maritimas-del-mundo/

Estes son dous dos principais factores que explican o apoio de Estados Unidos a este réxime. Pero a posición xeográfica de Marrocos non lle interesa a Washington só pola súa relevancia comercial: tamén desempeña un papel importante a nivel militar, como aliado na rexión fronte á crecente influencia de Rusia e China. A alianza militar entre Estados Unidos e Marrocos converte a este último nun peón máis ao servizo dos intereses estadounidenses dentro do taboleiro mundial. Unha futura base militar estadounidense en Marrocos viría cubrir unha nova posición nunha zona na que Estados Unidos quere gañar influencia.

Fonte: https://elordenmundial.com/wp-content/uploads/2021/10/bases-militares-estados-unidos.png

A Estados Unidos súmase outro socio: Israel, o Estado xenocida e apéndice estadounidense en Asia Occidental. O crecente apoio militar de ambos os países desempeña un papel fundamental na ocupación e na represión no Sáhara Occidental.

Nun momento no que as relacións diplomáticas do Estado español con Estados Unidos e Israel non atravesan o seu mellor momento, o réxime marroquí, apoiado por estas dúas potencias, séntese seguro para tomar medidas que lle sirvan como instrumento de presión contra o Estado español, por unha banda, e contra a UE, pola outra.

Contra o Estado español, como resposta a recentes medidas impulsadas polo Goberno que, para o réxime marroquí, xogan en contra dos seus intereses. Por unha banda, o 20 de xullo de 2026, Pedro Sánchez viaxou a Alxeria para normalizar as relacións entre ambos os países e aumentar as importacións de gas. Estas relacións estaban «conxeladas» desde que o presidente anunciara o seu apoio ao «plan de autonomía marroquí sobre o Sáhara Occidental», xa que Alxeria é inimiga do Goberno marroquí e aliada do pobo saharauí. Por outra banda, o 23 de xullo, a Comisión de Xustiza do Congreso aprobaba «a proposición de lei que concede a nacionalidade española aos saharauís nacidos cando o territorio era colonia española e aos seus descendentes», outro feito que irritaba o Goberno marroquí.

Contra a UE, como resposta ás sentenzas do Tribunal de Xustiza da UE (TXUE) que non permiten etiquetar os produtos procedentes das augas e das terras do Sáhara Occidental como produtos de orixe marroquí.

Tanto o Estado español como a UE levan décadas externalizando a xestión fronteiriza a través de acordos informais, difíciles de demandar ante a xustiza, con terceiros países como Marrocos para saltarse a legalidade internacional. Queren fronteiras, pero desentendéndose por completo da responsabilidade da súa xestión; é dicir, obviando todas as medidas que deberían establecerse para garantir o respecto ao Dereito Internacional dos Dereitos Humanos: establecemento de vías legais e seguras de migración (corredores humanitarios seguros), visados accesibles, canles seguras para os solicitantes de asilo… E é esta Europa-fortaleza, con fosos construídos a través da externalización, a que outorga poder a estes países, que basicamente reciben diñeiro da UE para saltarse os dereitos humanos.

É esta actitude racista e clasista de Europa a que permite que os medios de comunicación e amplos sectores da poboación xulguen como «ameaza» persoas desarmadas que cruzan a duras penas unha fronteira. É o racismo sistémico, aquí e en Europa, e o avance da ultradereita, que aproveita circunstancias como a de Ceuta para avanzar posicións, o que permite propagar esta narrativa da «invasión» ou da «ameaza territorial» e utilizar as fronteiras para xerar unha crise. A resposta do Goberno español foi unha peza máis desta reacción, desprazando miles de militares dedicados a reprimir e devolver ilegalmente as persoas migrantes en lugar de desprazar a axuda humanitaria que se requiría nesa situación e atender as solicitudes de asilo con eficacia.

É evidente que a esa minoría de persoas que concentran o poder (económico, político e mediático) interésalle alimentar o medo cara ás persoas vulnerables, xa que no camiño cara a un sistema global xusto, a redistribución do poder e da riqueza é unha ameaza directa para a súa posición. Para manterse onde están, convén desviar a atención das verdadeiras causas do empeoramento das condicións de vida da poboación. Como denuncia Oxfam Intermón no seu informe «Contra o imperio dos máis ricos. Defendendo a democracia fronte ao poder dos milmillonarios», “esta concentración extrema de riqueza non só implica un enorme poder económico, senón tamén un crecente poder político que permite a estas elites moldear as normas que rexen a nosa economía e sociedade no seu propio beneficio e en detrimento dos dereitos e liberdades do conxunto da cidadanía”.

Fontes:

Contidos relacionados

Westernsaharamap-974372956
Campañas Conflictos e represión Dereitos Humanos
Sáhara Occidental: historia e situación actual
En 1963 a ONU adoptou a resolución 1956 (XVIII), que incluía o Sáhara Occidental na lista de Territorios...
+ info
CEUTA_CRISIS
Conflictos e represión Dereitos Humanos
A crise en Ceuta. Parte I: a crise humanitaria
Entre os días 30 e 31 de xullo de 2026, a cidade autónoma de Ceuta foi escenario dunha das crises humanitarias...
+ info
MC_5 Ulm_Foto_WbX (c)
Conflictos e represión Democracia e soberanía Dereitos Humanos
O xuízo dxs '5 de Ulm': unha farsa para criminalizar o activismo
En setembro de 2025, cinco activistas de orixe irlandesa, británica, hispano-arxentina e alemá accederon...
+ info