Por que arde o monte? Evolución histórica e causas dun desastre anunciado.

Un verán máis, os incendios forestais ocupan os titulares. Repítense as imaxes do fume, as chamas, as persoas afectadas, as cifras de hectáreas queimadas… No Estado español xa arderon 172.453 hectáreas durante este ano. Pero, entendemos realmente estas cifras? Están a aumentar respecto a anos anteriores?

A superficie queimada no que vai de ano equivale aproximadamente a 31 veces a superficie que abrangue a M30 de Madrid. O récord de hectáreas queimadas no Estado español rexistrouse en 1985 con 483.844 ha, o equivalente a 87 veces a superficie abranguida pola M30, un dato que é 4,6 veces máis alto ca a media da última década de 105.614 ha. Queda case medio ano por diante, os incendios están activos, e xa se queimou o equivalente ao 36 % dese máximo histórico.

Os seguintes gráficos recollen a evolución do número de hectáreas queimadas desde 1961 ata 2025.

Evolución do número de hectáreas queimadas (1961-2010). Fonte: MITECO, Los incendios forestales en España (informe 2010)

Un dos factores que agravan especialmente a situación este ano é o chamado “efecto látego”, consecuencia das abundantes precipitacións rexistradas o pasado inverno. Este fenómeno consiste en que a choiva, anormalmente abundante, favorece o crecemento de todo tipo de vexetación que despois se seca coa chegada das ondas de calor. O resultado é unha grande acumulación de combustible vexetal que, sumada ao vento destes días, complica notablemente os labores de extinción.

Estes fenómenos meteorolóxicos extremos non son casuais, senón que teñen a súa principal causa no cambio climático antropoxénico, é dicir, na “a alteración que experimentan os diversos climas terrestres polo sobrequecemento causado ao acumularse na atmosfera certos gases emitidos pola queima de combustibles fósiles (carbón, petróleo e gas)”, situación abondo contrastada pola ciencia.

Estes efectos destrutivos da actividade humana no planeta teñen a súa principal causa nun sistema capitalista baseado na explotación continua dos recursos e na procura do beneficio económico por riba de calquera outra consideración. Atopámonos así inmersos nun modelo no que os Estados protexen os beneficios privados das empresas transnacionais en detrimento das medidas sociais que benefician a maioría. Descóidanse funcións como a xestión do territorio e as políticas públicas de prevención, e recórtanse os recursos públicos destinados á extinción. Ademais, o sistema capitalista concentra a actividade económica nas cidades e nas grandes explotacións agroindustriais e de gandaría intensiva, o que favorece desde hai décadas o despoboamento das zonas rurais e, en consecuencia, a falta de xestión dos montes (sen pastoreo, sen roza, sen aproveitamento agrícola nin gandaría extensiva).

A todo o anterior hai que engadir que o ser humano está detrás da orixe da maioría dos incendios forestais.

Estas carencias son o resultado de decisións políticas sobre en que investir o gasto público. En vez de utilizar o aparello estatal para ceder recursos públicos a mans privadas, para absorber débeda privada, para facilitar a especulación con bens fundamentais como a vivenda ou para aumentar o gasto militar (que beneficia sobre todo a un reducido número de empresas do sector armamentístico), resulta urxente implementar políticas que permitan dar os primeiros pasos cara a un cambio de modelo: un que sitúe en primeiro plano a protección das persoas e do medio ambiente. Acadar esta transformación depende da organización social, a presión cidadá e a esixencia democrática doutras prioridades. É necesario reforzar o público e defender os bens comúns.