Hai pouco menos dun mes, o 26 de marzo deste ano, a Unión Europea consolidou o modelo do ICE estadounidense en Europa. O novo regulamento, impulsado pola extrema dereita, pero contando coa complicidade da socialdemocracia, que se abstivo ou non fixo suficiente presión en contra, institucionaliza aínda máis o racismo. Tamén avala as prácticas habituais de vulneración dos dereitos humanos contra persoas migrantes na Unión Europea.

Algunhas das novas normas inclúen a ampliación das detencións tamén a menores, a separación das súas familias e a deportación a terceiros países. Tamén dan pé a unha maior restrición do movemento de persoas, máis rexistros e vulneracións da privacidade, facilidades para as redadas racistas mesmo en vivendas privadas… medidas que foron celebradas cun forte aplauso dxs eurodeputadxs.

O mesmo día que se aprobaba esta normativa, en Madrid produciuse a detención por perfil racial de Serigne Mbaye, coñecido activista e político. Tras meses de acoso, a policía detívoo na porta da súa casa, xunto con outras persoas que acudiron a defendelo, nunha redada racista empregando métodos violentos. Un informe de SOS Racisme en 2023 concluíu que a policía retén para identificar unhas 7,4 veces máis a persoas estranxeiras que españolas en Cataluña, sendo as persoas de orixe magrebí as máis perseguidas. Un estudo de Metroscopia de 2013 obtivo resultados semellantes, sendo as persoas xitanas identificadas unhas 10 veces máis que as non xitanas, seguidas de magrebís e afrolatinoamericanas.

Mais o racismo policial non se limita só a detencións e acoso, o racismo policial tamén mata. As recentes imaxes do asasinato de Haitam Mejri nun locutorio de Torremolinos amosan de xeito claro a impunidade e a normalización do comportamento violento por parte dos axentes. Seis axentes de policía déronlle once descargas de táser e mantivérono inmobilizado co xeonllo no peito, o que lembra o coñecido asasinato de George Floyd nos Estados Unidos. A xuíza arquivou a investigación. O ano pasado, en maio de 2025, a policía nacional abateu a tiros ao mozo gambiano Abdoulie Bah no aeroporto de Gran Canaria. Ese mesmo ano, Mahamedi, de pais gambianos, Harold Medina, colombiano e Yoni Barrul, xitano, morreron como consecuencia de actuacións policiais ou no calabozo. Varios manteros faleceron de paradas cardíacas e accidentes cando eran perseguidos pola policía, como Mamour Bakhoum en 2021, Mami Mbaye en 2018 e Mor Sylla en 2015.

Na última década houbo dúas masacres nas nosas fronteiras: en 2022, arredor de 2.000 persoas trataron de cruzar a fronteira entre Melilla e Marrocos, e tras a intervención de forzas policiais a ambos lados da fronteira, polo menos 37 persoas faleceron, 76 desapareceron e unhas 500 foron abandonadas en zonas remotas sen atención médica. En 2014, 200 persoas intentaron entrar en Ceuta pola praia do Tarajal a nado mentres a Garda Civil lles disparaba con pelotas de goma, matando a 14 persoas, aínda sen identificar. Non houbo responsabilidades por ambas as masacres.

Ademais, producíronse numerosos falecementos baixo custodia policial, nos Centros de Internamento de Estranxeiros (CIEs) e en centros de menores. Mamedi Diawara, Stefan Lache, Samba Martine, Idrissa Diallo, Mohamed Bouderbala e Marouane Abouobaida son algúns dos nomes de persoas que morren en condicións de insalubridade, por falta de atención médica e por causas relacionadas coa violencia policial. Das 162 persoas mortas baixo custodia ou en operacións policiais entre 2015 e 2022 no Estado Español, só hai datos de nacionalidade en 25 casos, e destes, 11 eran de orixe estranxeira.

E estes son só os casos que se puideron verificar, pois apenas existen datos oficiais respecto destas mortes nin doutras prácticas racistas da policía, como as paradas por perfilación racial. Isto é só a punta do iceberg do racismo cotián e do racismo sistémico ao que se enfrontan as persoas racializadas no Estado Español.

Ante o racismo policial e sistémico que mata persoas cada día, só queda organizarse. Recentemente, unha rede de 11 colectivos organizou unha resposta aos abusos coa proposta dunha ficha policial para rexistrar as agresións policiais racistas. As rúas tamén responden con manifestacións e concentracións tras cada agresión e asasinato, e cada día a presión debe ser maior para acabar con esta lacra.

Fontes

• Amnesty International. Tragedia en la valla de Melilla: Un año de impunidad tras la masacre https://www.es.amnesty.org/en-que-estamos/blog/historia/articulo/tragedia-en-la-valla-de-melilla-nunca-mas/

• Público. Más de tres años en busca de respuestas y “justicia” por la muerte de un joven en los calabozos de la comisaría de Carabanchel. https://www.publico.es/sociedad/tres-anos-busca-respuestas-justicia-muerte-joven-calabozos-comisaria-carabanchel.html

• SOS Racisme. Persecució i perfilació policial a Espanya. https://sosracisme.org/persecucio-i-perfilacio-policial-a-espanya/

• Fundación Secretariado Gitano. Identificación Policial por Perfil Étnico en España: el caso de las personas gitanas. https://www.informesdiscriminacion.gitanos.org/a-fondo/1-identificaci%C3%B3n-policial-por-perfil-%C3%A9tnico-en-espa%C3%B1a-el-caso-de-las-personas-gitanas

• La Marea. El Estado no ofrece datos exactos sobre las muertes en dependencias policiales en España. https://www.lamarea.com/2024/05/28/no-hay-datos-exactos-sobre-muertes-comisarias-dependencias-policiales-espana/

• El Salto. 162 personas murieron en actuaciones o bajo custodia policial en España entre 2015 y 2022. https://www.elsaltodiario.com/violencia-policial/al-menos-162-personas-murieron-actuaciones-custodia-policial-espana-2015-2022

• El Salto. Opinión. Nos organizamos ante el abuso policial racista. https://www.elsaltodiario.com/opinion/nos-organizamos-abuso-policial-racista

• El Salto. Colectivos antirracistas exigen esclarecer la muerte de Mahamedi en la comisaría de Montornès del Vallès. https://www.elsaltodiario.com/barcelona/colectivos-antirracistas-exigen-esclarecer-muerte-mahamedi-comisaria-montornes-del-valles