A propaganda occidental construíu un relato hexemónico sobre a lexitimidade de Israel e a súa ideoloxía fundacional. Porén, cando se confrontan os feitos históricos cos datos dispoñibles, a perspectiva pode mudar radicalmente. É nese espazo de revisión crítica onde se insire o arqueólogo Mikel Herrán, coñecido como “PutoMikel”, cun vídeo de case tres horas que percorre a historia do sionismo desde os seus orixes ata a actualidade. A peza, publicada o 28 de decembro de 2025, xerou un intenso debate ao propor unha lectura que cuestiona os alicerces do relato oficial, sempre cun ton deliberadamente irónico e extravagante que caracteriza o divulgador.

O contido do vídeo estrutúrase como un percorrido cronolóxico que desmonta os principais mitos do sionismo. Herrán, doutor en Arqueoloxía e cun máster en Arqueoloxía do Mundo Árabe e Islámico, emprega fontes documentais e académicas para sinalar as contradicións entre a narrativa sionista e a realidade histórica. Entre os puntos que aborda están o suposto carácter pacífico da inmigración xudía en Palestina, a instrumentalización do Holocausto como xustificación política e a vinculación inicial do sionismo con potencias coloniais e o mesmo fascismo. O vídeo tamén incide na relación entre sionismo e antisemitismo, unha conexión que Herrán cualifica de “amizade incómoda” nos primeiros anos do movemento.

A narrativa oficial, tal como a define a Organización Sionista Mundial, presenta este movemento como o “movemento de liberación nacional do pobo xudeu”, e sitúa o seu nacemento no Primeiro Congreso de Basilea (1897) convocado por Theodor Herzl. Con todo, desde a década de 1980, un grupo de historiadores israelís coñecidos como “Novos Historiadores” (Benny Morris, Ilan Pappé, Avi Shlaim) puxeron en dúbida esa versión. Fontes documentais, incluídos arquivos militares israelís, indican que arredor de 800.000 palestinos foron desprazados á forza e unhas 500 aldeas arrasadas durante a guerra de 1948, datos que contradín a tese do “éxodo voluntario” que sostivo o Estado hebreo durante décadas.

O traballo de “PutoMikel” sitúase nunha corrente crítica que o propio autor enmarca na arqueoloxía decolonial. A súa tese central, exposta tamén noutros espazos como o podcast “Carne Cruda”, é que o sionismo non é un movemento de liberación senón un proxecto colonialista que erixiu o racismo en ideoloxía de Estado, unha cualificación que xa aparecía en documentos da ONU nos anos setenta. A repercusión da peza, con máis de 150.000 interaccións en redes, evidencia o interese crecente por revisar os fundamentos históricos do conflito, mentres a historiografía oficial insiste na necesidade dun “Estado xudeu e democrático”. O debate, lonxe de pecharse, abre novas preguntas sobre a manipulación intencionada da arqueoloxía e a historia na lexitimación de políticas actuais.

Fontes:

• Organización Sionista Mundial (s.d.). https://www.wzo.org.il/

• Nacións Unidas (s.d.). Cronoloxía da cuestión de Palestina. https://www.un.org/unispal/history/

• BBC Mundo (2021). Breve historia de Israel. https://www.bbc.co.uk/spanish/specials/1019_israel/index.shtml

• Amnistía Internacional (2021). Oito claves para entender o conflito palestino-israelense. https://www.amnesty.org/en/location/middle-east-and-north-africa/middle-east/israel-and-the-occupied-palestinian-territory/report-israel-and-the-occupied-palestinian-territory/

• RTVE (entrevista a Ilan Pappé). https://www.rtve.es/noticias/20241119/ilan-pappe-antisemitismo-arma-israel-acallar-criticas/16335890.shtml